Sayfalar

17 Ocak 2026

'Bir Bok Olmak' Isteyenler
İhsan Oktay Anar



Çocuklara "Büyüyünce ne olacak-sın?" diye sorulur genellikle,
"Büyüdüğünde ne yapacaksın?" diye sorulmaz. Belki de bu yüzden, Türkiye "bir bok olanların" çok
"birşey yapanların" ise az olduğu bir ülke. Bir bok olanları ya da olmaya çalışanları suçlamıyorum; daha doğrusu, onların bir suçlu mu yoksa kurban mı olduklarına karar vermekte zorlanıyorum. Öyle ya! Toplumumuzun asıl kültürü, bir "hayatta kalma kültürü. "Iktidar çok önemli. Televizyondaki, genellikle gecekondu insanları için hazırlanan programlara bakın bir! Güç sembollerini hemen göreceksınız. Aynı şeylerı (belki daha yoğun bır şekilde) sokağa çıktığınızda da görebilirsiniz: Asık surat, pırlantalı (sahte ya da hakiki) şövalye yüzü-ğü, kalın ve külhani ses tonu ve elbette (özellikle erkekler arasında) "sen"
"canım" , "şekerim" diye hitap etme usulü. Adam "bir bok olmuş ki" böyle davranıyor ve gücünü hissettirmeye çalışıyor. Fakat onu suçlamanız gerekmez; çünkü bir toplumun bireyleri, ne kadar ezik iseler o kadar ezici olabiliyorlar Işin daha da trajik yönü, Türkiye'de "bir yerlere gelmekte" temel amaç, problem çözmekten çok, "söz hakkına sahip olma" ve kendi gerçekliğini başkalarına hissettirme. Uygar ülkelerde yönetıcı olmak çok daha büyük yükümlülükleri yerine getirmeyi gerektirir: Her şeyden önce problem çözmeyi bilmeniz gerekir. Bu yüzden okuyucuya, "yöneticisine" bir problemle gitmesini önere-bilirim. Onun işi budur: Karar alma ve problem çözme...
Öte yandan bana, yazar olmak isteyen bazı gençler gelir (sanki ben yazmayı çok iyi biliyormuşum gibi...)
Onlara, "yazar olmak" ile "yazmanın" farklı farklı şeyler olduğunu hatırlatırım. Birincisi kolay, ikincisi ise zordur. Daha doğrusu ilki bir statü, ikincisi ise bir eylemdir. Ayrıca bir yazarın kendi kitaplarından daha ünlü ve hayranlık uyandırıcı olması garibime gider. Yazar baba, eser ise onun çocuğudur. Bu bakımdan, eserlerin yazarlardan daha önemli olduğuna inanırım.
Iki yıldan beri basından uzak durmamın temel nedenlerinden biri de bu. (Ikinci sebebin, benim "kronik sosyal fobim" olduğunu itiraf etmeliyim.)
Asıl konuya gelelim: Ulkemiz bir bok olmaya susayan insanlarla dolu. Bu konuda bır çözüm önermeden duramayaca-ğım: Toplumumuzun bıreylere sunduğu kimlikler çok az: Erkek kimliği ya da cinsel kimlikler, bir futbol takımı olma kimliği, bir siyasi kimlik, vs... Yine de, devletin bu "kimlik buhranlarını" çözmek konusunda yapacak bazı şeylerı olduğuna inanıyorum. Her şeyden önce, bu ezik toplumu şöyle bir adamakıllı doyuracak "ünvanlar" tahsis edilmeli. Yahut ünvanların sayısı arttırılmalı... Sözgelimi, rektör olmaya can atan akademisyenlerden sadece bir tanesi değil, en az üçünü "doyurmak" için her üniversitede üç rektör, her fakülteye birkaç dekan kadrosu verilmeli. Milletvekillerinin sayısı 1500'e çıkarılmalı.
Bu garibanları doyurmak, aynı zamanda bir sevaptır. Bundan da öte, "Lord" ünvanı tahsis edilmeli. Oyle ya! Her ilçenin bir"lordu" olmalı: Çemişkezek Lordu, Sındırgı Lordu, Acıpayam Lordu gibi asil insanlar olmalı ülkemizde. Peki bunları neden yapmamız gerekiyor? Ulkemiz insanları açtır ve bu açlık Ethiopia daki açlıktan daha beterdir. Çünkü ınsanlar bu kez şöhrete susamışlardır.
Bu aylık yazım bu kadar... Şimdi viyolonsel çalışacağım ve bu aletin gür sesinden komşularım rahatsız olacak.
Ayrıca, benden 10 yaş küçük müzik hocam Barış'tan azar işitmek istemem. Evet, viyolonsel çalacağım, çünkü çalmak bana zevk veriyor. Yoksa bir bok olmak için değil... Çünkü bir bok olmak isteyenler, alt tarafı bir bok olurlar. 

24 Ocak 2023

Meleklerin payı vs. Melek Yatırımcılık...

 


Yukarıdaki fotoğraf, 30 yıllık bir viskinin olgunlaşma aşamasında Sherry fıçısında geçirdiği yolculuğu temsil ediyor. 

Renginden de anlayabileceğiniz gibi, fıçıda geçen 30 yılda viski olgunlaşırken nicelik/nitelik dengesi de nitelik lehine değişmiş değil mi?

Viski kültürüne biraz aşina olanlar bilirler, viski (eski Keltçede hayat suyu anlamına gelen "usige beatha") üretildiği anda,  birinci şişede görebileceğiniz gibi sadece renksiz ve yüksek kaliteli saf alkolden ibarettir. Ancak içinde konulduğu,  kullanılmış meşe ağacından şarap fıçısının aroması zamanla bu alkolü olgunlaştırır, bir yandan da fıçının gözeneklerinden buharlaşma nedeniyle miktarı azalır, bu da geleneksel olarak lezzet karşılığı "Meleklerin Payı" olarak kabul edilir. Sonuçta; maddi ve manevi açıdan çok değerli bir içecek ortaya çıkar...

Eğer kendimiz ile viski için basit bir analoji yapacaksak; kariyerimizin başındaki biz, fotoğraftaki birinci şişenin durumunda iken içine konulduğumuz fıçı, -yani hayat- bizi olgunlaştırır, bize değer katar, bunun karşılığında bizden bazı şeyleri alır; ki bu da çok doğaldır. Eğer dolu dolu bir hayat geçirmişsek biraz daha yaş almış, ama değerli biri haline dönüşürüz.

Bu benzetmeyi kurumsal hayat için tekrarlarsak, bu kez de Startupların yaşam döngüsüne uyarlayabiliriz.  Hızlıca büyümek isteyen girişimler zaman zaman hayal kırıklığı yaşarlar, onların hayallerine ortak olan melek yatırımcılar da bunu onlarla paylaşır. Bu riski azaltmak için yukarıdaki fotoğrafa tekrar bakın, yeni bir şeyler gerekiyor değil mi?

Başkasının tecrübelerinden yararlanmanın konforu ile olgunlaşmak kıymetli, bu nedenle melek yatırımcıların girişimci firmalara katkısını biraz da viskinin olgunlaşması aşamasında buharlaşan meleklerin payına benzetiyorum...

Melek yatırımcılar, Startuplara sadece maddi destek değil, değerli iş bağlantılarını, tecrübelerini ve güvenirliklerini vererek, kısaca mentorluk yaparak, saf alkolü viski yapmak için olgunlaştıran eski bir şarap fıçısının işlevini görür.



Melek yatırımcılar, getirdikleri değerli deneyim ve ağlara erişimden başlayarak çok iyi bir "enabler" olma adayıdır. İyi bağlantıları olan, sektöründe saygı duyulan melekler, bir işletmenin başarılı olmasına yardımcı olabilecek kadar uzmanlık, deneyim ve bağlantılar sağlayabilir.

Viski, yeterince olgunlaşınca şişelenir, bunu da bir girişimin "Exit" etmesine veya büyüme aşamasına geçmesine benzetebiliriz. Bundan sonrası artık girişimin kendi yolculuğudur, melek yatırımcıya keyfini çıkarmak düşer...

Amerikalı romancı Raymond Chandler'ın deyişiyle: "Kötü viski yoktur.  Sadece diğerleri kadar iyi olmayan viskiler vardır."  

Film önerisi: Meleklerin Payı - Ken Loach https://www.imdb.com/title/tt1924394/

28 Haziran 2020


COVID-19 ve 5N1K: Dijital Dönüşümde Hızlı İleri Sarma.


Bundan yaklaşık olarak 6 ay önce, uluslararası basından dünyanın öbür ucundaki bir salgın haberi alıyor ama globalleşmeyi unutup bu problemin bize etkisi olmayacağı gibi bir algı ile yaşayıp gidiyorduk. Sonra günün birinde COVID19 salgını kapımızı çalıp bizi evlerimize gönderdi ve en azından bir süre hayatımızı evden devam ettirmemizi emretti.

Peki ya işlerimiz, işyerlerimiz, fabrikalar, bankalar? Onlar ne olacaktı?